JOHN ADAMS – SHORT RIDE IN A FAST MACHINE: ÂM NHẠC TỐI GIẢN

JOHN ADAMS – SHORT RIDE IN A FAST MACHINE:
ÂM NHẠC TỐI GIẢN

Âm nhạc tối giản (minimal music – có nơi gọi là âm nhạc tối thiểu) là một dòng nghệ thuật âm nhạc, một dạng thực hành sáng tác xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ 20, có phong cách đối lập với ngôn ngữ âm nhạc Cổ điển hay Lãng mạn của thế kỷ 18, 19. Trong khi âm nhạc của những Bach, Beethoven hay Chopin, Brahms... đặc trưng bởi sự phong phú, đầy ắp ý tưởng giai điệu, chứa những bước biến đổi hòa âm liên tục và vẻ đẹp muôn màu của âm sắc các loại nhạc cụ, thì những sáng tác phong cách tối giản của Steve Reich, Philip Glass hay John Adams lại gây ấn tượng ngược lại với người nghe: họ hầu như chỉ cho lặp lại liên tục một hoặc vài nét giai điệu, hoặc mô – típ, có khi chỉ là nhắc đi nhắc lại một nốt hay đơn vị âm thanh trong khoảng thời gian dài, không có nhiều biến động về hòa âm. Thủ pháp sáng tác này không đưa ra bất cứ mạch truyện nào, không hướng tới chủ đích hay hình tượng cụ thể nào, mà khiến người nghe tập trung vào diễn tiến nội tại của âm nhạc.

Một trong những đại diện tiêu biểu của phong cách tối giản trong âm nhạc là John Coolidge Adams (sinh năm 1947) là một nhà soạn nhạc và nhạc trưởng người Mỹ. Ông đã cho ra đời nhiều sáng tác đa dạng thể loại, có cả các sáng tác khí nhạc cho dàn nhạc, concertante, hòa tấu thính phòng, cả các sáng tác thanh nhạc, cho piano và đặc biệt có sáng tác nhạc điện tử.

Trong buổi hòa nhạc đặt vé trước vol. 142, dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trình bày một sáng tác thuộc trường phái âm nhạc tối giản của John Adams, có tên “Short Ride in a Fast Machine” (tạm dịch: “Chuyến đi ngắn trong một cỗ máy siêu tốc”).

“Short Ride in a Fast Machine” là một sáng tác đầy cảm hứng tươi sáng viết cho dàn nhạc, được hoàn thành vào năm 1986. Tác giả tự gọi tác phẩm là “nhạc hiệu cho dàn nhạc” (“fanfare for orchestra”), có khi ông nói bản nhạc như thể mô tả cảm giác phấn khích khi ngồi vào một chiếc ô tô thể thao siêu tốc. Cảm giác ổn định về tiết tấu là cảm giác nổi bật nhất mà khán giả có thể cảm nhận, và nó chứa những đặc điểm cơ bản của âm nhạc tối giản: các tín hiệu âm thanh được nhắc lại liên tục, thăng bằng về nhịp điệu và hòa thanh bình ổn tối đa, không giống bất cứ sáng tác nào trong nghệ thuật châu Âu suốt hàng trăm năm trước kia. Tuy nhiên, sự đơn giản trong tác phẩm không hoàn toàn là một thứ gì dễ giải thích. Ở trong khối chuyển động mà như không chuyển động ấy, dường như có một sức hấp dẫn rất riêng, dẫu tưởng như bình lặng nhưng lại khuấy động tâm trí của người nghe.


Mai Hạnh, 5.2022