J. OFFENBACH – OVERTURE “ORPHÉE VÀO ĐỊA PHỦ”
J. OFFENBACH – OVERTURE “ORPHÉE VÀO ĐỊA PHỦ”
Jacques Offenbach (1819 - 1880) là một nhà soạn nhạc, nghệ sỹ cello và ông bầu hòa nhạc người Pháp gốc Đức thời kỳ Lãng mạn. Ông được nhớ đến bởi gần số lượng opera khổng lồ đã sáng tác, lên tới 100 vở. Cách thức xây dựng opera cũng như operetta của ông đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các nhà soạn nhạc sau này, đặc biệt là Johann Strauss Jr. Các sáng tác nổi tiếng của ông vẫn tiếp tục được hồi sinh, phục dựng trong thế kỷ 20, 21.
Năm 1858, Offenbach dựng operetta dài đầu tiên của mình, Orphée aux Enfers ("Orphée vào cõi địa phủ"), đến nay vẫn là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Orphée aux Enfers là vở opera có thời lượng đầy đủ đầu tiên của Offenbach.
Với những ai chưa biết về sáng tác của Offenbach, khi mới nghe cái tên vở operetta, có lẽ sẽ nghĩ ngay đến hành trình đón vợ Erydice từ âm phủ của Orphée, một tích truyện kinh điển của Hy Lạp cổ, với cái kết bi kịch vì Orphée bất tuân lời Diêm vương mà quay đầu nhìn vợ trên đường về dương gian, khiến nàng không thể hồi sinh. Nhưng thực chất, Offenbach chỉ dựa trên truyền thuyết đó mà xây dựng nên một cốt truyện mang tính chất đả kích: trong phiên bản operetta của ông, Orphée không phải là con trai của thần Apollo mà chỉ là một thầy giáo violin, khi vợ bị Diêm vương bắt mất thì vui mừng vì được thoát khỏi cuộc hôn nhân không tình yêu, nhưng rồi vì ràng buộc đạo đức mà phải lên đường đi giải cứu nàng.
Vở opera không chỉ nổi tiếng bởi cốt truyện hài hước, “ngược đời” và gợi cho người xem những câu hỏi về phạm trù đạo đức, mà còn nổi tiếng bởi âm nhạc của khúc overture. Phiên bản overture của vở operetta được trình diễn phổ biến thời nay là do một nhạc sỹ người Áo Carl Binder (1816–1860) phối thêm phần nhạc từ trong các cảnh của vở operetta, kéo dài thời lượng từ bản gốc của Offenbach chỉ 104 ô nhịp thành 393 ô nhịp. Khúc nhạc đã trở nên quen thuộc với các buổi hòa nhạc, bởi khán giả dòng nhạc cổ điển vẫn luôn yêu thích và đón nghe.
Mai Hạnh, 5.2022
tranh minh họa: „Orpheus và Eurydice in the Underworld“ (trích) của Friedrich Heinrich Füger.
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
JOHN ADAMS – SHORT RIDE IN A FAST MACHINE: ÂM NHẠC TỐI GIẢN
Âm nhạc tối giản là một dòng nghệ thuật âm nhạc, một dạng thực hành sáng tác xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ 20. Một trong những đại diện tiêu biểu của phong cách tối giản trong âm nhạc là John Coolidge Adams (sinh năm 1947) là một nhà soạn nhạc và nhạc trưởng người Mỹ. “Short Ride in a Fast Machine” là một sáng tác đầy cảm hứng tươi sáng viết cho dàn nhạc, được hoàn thành vào năm 1986. Tác giả tự gọi tác phẩm là “nhạc hiệu cho dàn nhạc” (“fanfare for orchestra”), có khi ông nói bản nhạc như thể mô tả cảm giác phấn khích khi ngồi vào một chiếc ô tô thể thao siêu tốc.
PQ PHAN - THƠ VÀ MÚA CONCERTANTE
Thơ và múa concertante cho độc tấu dương cầm và dàn nhạc thính phòng (2017-18) viết tặng cho nghệ sỹ dương cầm Jean-Louis Haguenauer. Tác phẩm có hai phần trình diễn liên tục, đề cao chiều sâu nội tâm và cả tính cách bên ngoài của Jean-Louis. Tác phầm Thơ và múa concertante thể hiện tinh thần mỹ thuật của Việt Nam
GABRIEL FAURÉ – CONCERTO VIOLIN RE THỨ, OP. 14
Gabriel Urbain Fauré (1845 - 1924) là nhà soạn nhạc, nghệ sỹ organ, nghệ sỹ piano và nhà sư phạm âm nhạc nổi bật của Pháp. Ông là một trong những nhà soạn nhạc Pháp hàng đầu trong thế hệ của mình, và phong cách âm nhạc của ông đã ảnh hưởng đến nhiều nhà soạn nhạc thế kỷ 20. Bản Concerto Violin cung Re thứ, op. 14 là một tác phẩm ít người biết tới của Gabriel Fauré.
LEONARD BERNSTEIN – OVERTURE OPERETTA “CANDIDE”
Cái tên Leonard Bernstein (1918 - 1990) luôn được người yêu nhạc trên toàn thế giới nhớ đến trước hết là một nhà chỉ huy kỳ tài, người để lại hàng trăm bản thu âm, thu hình mẫu mực ở nhiều tác phẩm kinh điển, và là nhạc trưởng người Mỹ đầu tiên được công nhận trên toàn thế giới. Nhưng ông không chỉ xuất sắc khi cầm đũa chỉ huy, biểu diễn piano, khéo léo khi diễn giảng về âm nhạc và lôi cuốn khán giả mà còn có tài sáng tạo bậc thầy.